اوريون (گوشك Mumps )

بيماري ,اوريون ,ويروس ,بيمار ,موارد ,تورم ,واكسن اوريون ,وسايل آلوده ,ارجاع فوري ,پزشك ارجاع ,دانش ْآموز ,مصرف واكسن اوريون ,باعث ايجاد ايمني

اوريون (گوشك Mumps )

تعريف بيماري : اوريون يك‌ بيماري‌ ويروسي‌ مسري‌ و خفيف‌  است كه‌ باعث‌ تورم‌(بزرگ و سفت شدن) دردناك‌ غدد پاروتيد (غدد بزاقي‌ واقع‌ بين‌ گوش‌ و فك‌) مي‌شود. ساير اعضا از قبيل‌ بيضه‌، تخمدان‌، پانكراس‌، پستان‌، مغز و پرده‌ پوشاننده‌ مغز نيز گاهي‌ درگير مي‌شوند. اين بزرگ شدن به چركي شدن نمي انجامد . 

عامل بيماري : ويروسي به نام پاراميگزو ويروس پاروتيديس است كه مقاومت نسبتا زيادي دارد و در دماي كمتر از 10 درجه سانتي گراد به مدت چند هفته تا چند ماه بيماري زا باقي مي ماند و در درجه هاي پايين تر ممكن است بتواند سالها زنده بماند . اين ويروس گر چه در دماي اطاق بمدت سه ماه باقي مي ماند ولي بطور معمول در عرض سه چهار روز بيماريزايي آن كاهش مي يابد . ويروس از هفت روز قبل از تورّم پاروتيد تا 9 روز بعد از آن در بزاق يافت مي شود. اگرچه تا 14 روز بعد از شروع بيماري مي توان ويروس را از ادرار جدا كرد ولي به نظر مي رسد انتشار بيماري بيشتر براساس وجود آن در بزاق است .

منابع ويروس در بدن عبارتند از : بزاق، حلق، ادرار، مايع مغزي نخاعي، خون در مراحل اوّليه بيماري، شير.

راههاي از بين بردن ويروس اوريون : ويروس در درجه حرارت 55 تا 60 درجه سانتيگراد در عرض 20 دقيقه،فرمالين 2/0% در عرض 2 ساعت و اتر  رقيق در عرض 3 دقيقه از بين مي رود.

مخزن : انسان تنها مخزن ويروس محسوب مي‌شود.

اپيدميولوژي : اين بيماري بصورت بومي ( آندميك ) در تمام نقاط جهان وجود دارد .. اين بيماري در واقع مخصوص دوران كودكي است و در تمامي مناطق كشور ، عارض مي گردد . تقريبا در 85% موارد در كودكان كمتر از 15 ساله عارض مي شود و اكثر موارد با علامت باليني ،‌در سنين 5 تا 15 سالگي بروز مي نمايد ولي به دليل انتقال ايمني غير فعال از راه جفت و ابتلاي اكثريت افراد در سنين كودكي باعث شده كه اين بيماري درانتهاي زندگي ، بسيار نادر باشد،شدت بيماري در بزرگسالان ، بيشتر از كودكان است . و اوريون داراي علايم اختصاصي در مردان شايع تر از زنان مي باشد.

ميزان ايمني به دست آمده از عفونت هاي با علامت و  بدون علامت، يكسان است يك بار ابتلا به اين بيماري باعث ايجاد ايمني دائمي مي گردد و ابتلاء مجدد، نادر است. تورم غدد پاروتيد يكطرفه و دو طرفه ، به يك اندازه باعث ايجاد ايمني مي شود و از اين لحاظ تفاوتي با يكديگر ندارد .

روند زماني : اوريون در تمام طول سال بصورت بومي وجود دارد ولي شيوع آن در زمستان و اوايل بهار بيشتر است . گاهي همه گيري هاي محدودي در بين جمعيت هاي حساسي كه در نقاط پر ازدحام مساعد ( مانند موسسه ها ، بيمارستانها ، مدارس شبانه روزي ، پادگانهاي نظامي و امثال آن ) بسر مي برند ممكن است بروز نمايد .

دوره نهفتگي : دوره كمون بيماري در حدود 2 تا 3 هفته و بطور متوسط 18 روز است .

راه سرایت بیماری: ويروس در ناحيه بيني ، حلق ، دهان و غدد بزاقي شخص بيمار زندگي مي کند و از طريق عطسه و سرفه (ترشحات و ريز قطره هاي آلوده بزاق) در هوا پخش مي گردد . اين ذرات سپس توسط افراد سالم استنشاق شده و باعث بيماري مي شود . بزاق کودک بيمار ، موجب آلودگي اسباب بازي ها ، دستها و وسايل ،‌  شده و انتقال بيماري را آسان تر مي سازد. ويروس از راه انتقال خون و از طريق ادرار نيز ممكن است منتقل شود .

دوره واگيري : بيماراني كه داراي علايم باليني هستند از حدود يك هفته قبل از شروع بزرگ شدن غدد بزاقي و تا نه روز پس از تورم غدد بنا گوشي مي توانند بيماري را به ديگران منتقل كنند . با برطرف شدن تورم غدد درگير دوره سرايت بيماري به اتمام مي رسد .

اوريون در مدرسه : در هنگام گزارش از مدرسه يا اولياء دانش ْآموز ،مبني بر مشاهده ورم غدد بناگوشي و تب ، به پزشك ارجاع داده در صورت تشخيص پزشك ، دانش ْآموز تا 9 روز بعد از  شروع ورم غدد بناگوشي كه معمولا با رفع ورم غدد همراه است  از حضور در مدرسه ممنوعيت دارد و واكسيناسيون و جداسازي بيمار از سايرين الزامي مي باشد .

علايم و مراحل بروز بیماری :

 بعد از سپري شدن دوره نهفتگي ، با علايم غير اختصاصي كسالت ، بي اشتهايي ، سردرد ، درد ماهيچه اي و تب خفيف شروع مي شود و در عرض يك تا 2 روز علايم تورم و درد غدد بناگوشي ، ابتدا بصورت يك طرفه و در عرض 4 تا 5 روز بعد بصورت گرفتاري دو طرفه ، ظاهر مي گردد . تورم غدد بناگوشي ،‌در عرض يك تا 3 روز افزايش يافته ،‌در حدود يك تا 3 روز ديگر ، بدون تغيير باقي مي ماند درد غدد بزاقي به هنگام جويدن غذا يا نوشيدن آب ميوه افزايش مي يابد . غدد به هر گونه لمسي حساس هستند. و سپس در عرض يك هفته بتدريج فروكش مي نمايد . بعبارت ديگر تورم بمدت يك هفته تا2 هفته طول مي كشد . تورم ساير غدد بزاقي نيز در 70% موارد بروز مي نمايد . ويروس همچنين وارد جريان خود شده و در سراسر بدن پخش مي شود .

 تورم بيضه ها در 20 تا 30% مردان بعد از سنين بلوغ و بطور معمول 7 تا 10 روز بعد از تورم غدد بناگوشي ظاهر مي شود ولي نظر به اينكه در بيشتر موارد يك طرفه است ، عقيمي نيز نادر مي باشد . تورم تخمدان ها در 5% موارد ، بروز مي كند و شديدترين تظاهر اوريون است و بندرت ممكن است باعث اختلال در باروري شود . 

حدود سي درصد از کودکان بيمار هيچ نشانه آشکاري ندارند . اين نوع موارد را اوريون بدون نشانه مي نامند .
تشخيص : معمولاً بر اساس علايم خاص آن صورت مي گيرد . با آزمايشهاي خون مي توان اين تشخيص را تأييد كرد.

عوارض اوريون  : عقيمي - آرتريت (درد و التهاب مفاصل) - آنسفاليت (عفونت و التهاب مغز) - نفريت (عوارض قلبي - كليوي )

درمان : در حال حاضر داروي موثر و بي خطري براي از بين بردن يا جلوگيري از تكثير ويروس وجود ندارد . براي درد خفيف ، استفاده از استامينوفن كافي است . از مصرف آسپيرين خودداري كنيد . از كمپرس آب گرم يا سرد ، بسته به اين كه كداميك علايم شما را تخفيف مي دهد . بطور متناوب برروي غدد متورم دردناك ( پاروتيد يا بيضه ) استفاده كنيد . به اين منظور از يك كيسه آب گرم ،‌حوله گرم يا كيف يخ استفاده كنيد . 

فعاليت بيمار : استراحت در بستر ضروري نبوده و احتمال عوارض را كاهش نمي دهد . در حد توان و تا آنجا كه حال عمومي شما اجازه مي دهد به فعاليتهاي طبيعي خود ادامه دهيد .

رژيم غذايي : مصرف مايعات از قبيل آش ، سوپ ، شير ، چاي يا آب را به ميزان حداقل6-8 ليوان در روز افزايش دهيد . آب ميوه ترش چون آب پرتقال يا نوشيدني هاي ترش مزه و غذاهاي سخت ممكن است درد را تشديد كنند .

در اين شرايط بيمار را به پزشك ارجاع فوري بدهيد  :

- تب بالاي 5/38 درجه سانتي گراد ( اندازه گيري شده با درجه زيرزباني )

- وقتي كه تب بيش از 3 روز طول بكشد.

- بروز موارد زير در طي بيماري :استفراغ و سفتي گردن -  سردرد شديد كه با استامينوفن تسكين نمي يابد - خواب آلودگي يا عدم توانايي در بيدار ماندن - انقباض عضلات صورت – تشنج- ناراحتي يا قرمزي چشمها –درد شكم ( احتمال ورود ويروس به لوزالمعده ) - - تورم يا درد بيضه ها- ورم بناگوش شديد يا دوطرفه

 پيشگيري

پيشگيري اوليه‌

·        ضدعفوني كردن وسايل آلوده به ترشحات دهان و بيني بيمار و رعايت بهداشت فردي و عمومي .

·        تحت مراقبت قرار دادن موارد تماس

·        خود داري از حضور در مدرسه به مدت 9 روز بعد از تورّم غدد پاروتيد

·        كاركنان بهداشتي بهتر است از ماسك استفاده كنند و در صورت ابتلاي خود اين كاركنان ،‌ تا 9 روز بعد از شروع التهاب پاروتيد نبايد از بيماران مراقبت كنند

·        واكسيناسيون

افراد واكسينه پس از مواجه شدن با ويروس اوريون در 95 تا 100% موارد ايمني خواهند داشت . ايمن سازي روتين كودكان در سنين 12 ماهگي و سپس 18 ماهگي توصيه مي شود در ضمن مي توان كودكاني را كه به سن بلوغ مي رسند و بزرگسالان و بخصوص افرادي را كه سابقه پاروتيت اوريوني را ذكر نمي كنند ،‌نير عليه اوريون ، واكسينه نمود .

مصرف همزمان واكسن اوريون ، سرخك ، سرخجه ، پوليوميليت و آبله مرغان مانعي ندارد و تداخلي ايجاد نمي شود . مصرف واكسن اوريون در زنان حامله ممنوع است . ويروس موجود در واكسن ،‌از فرد واكسينه به اطرافيان حساس ، منتقل نخواهد شد و بنابراين واكسيناسيون فرزندان زنان باردار بلامانع خواهد بود .

موارد منع مصرف واكسن اوريون :

در بيماران تب دار با تب متوسط تا شديد (بالاتر از 5/38 درجه سانتيگراد)‌

قبل از گذشت حدود يك ماه از تزريق يك واكسن ويروسي زنده ديگر (درعين حال اگر 2 واكسن، همزمان و در نقاط مختلف بدن تزريق شوند، مانعي ندارد و بديهي است رعايت فاصله بين واكسن خوراكي پوليو و واكسن تزريقي سرخك، لزومي ندارد) ؛

نقص ايمني و بدخيمي‌ها (در كساني كه وضع ايمني آن ها تغيير كرده و تحت درمان با داروهاي مهار كننده ايمني  يا مبتلا به ايدز هستند نبايد مصرف شود.)

 ؛ بارداري ؛ حساسيت شديد نسبت به آنتي بيوتيك‌هاي به‌كار رفته در واكسن (مثل نئومايسين و كانامايسين).‌

پيشگيري ثانويه : بستري كردن بيماراني كه دچار مننژيت ، آنسفاليت يا پانكراتيت  شده اند .

پيشگيري ثالثيه : عارضه پايدار بيماري شامل عقيمي است كه درمان ناپذير است.

 

شرح وظايف بهورزان در برنامه مراقبت اوريون

گزارش تلفني : ندارد

آموزش

-                     به مردم : در مورد  روش پيشگيري از بيماري

-                     به بيمار : در خصوص علائم بيماري و راه انتقال- توصيه به دفع بهداشتي ترشحات حلق و دهان- توصيه به استفاده از ماسك يا دستمال جلوي دهان در مدت بيماري - توصيه به استفاده از سوپ و غذاهاي آبكي مثل شير ،‌آب ميوه و …. در مدت بيماري

-                     به اطرافيان : راه انتقال و علائم بيماري- در مورد ضدعفوني وسايل آلوده بيمار

پيگيري

 - پيگيري درمان : در هر بار پيگيري موارد زير به بيمار و والدين وي توصيه و آموزش داده شود :

اوريون درمان دارويي اختصاصي ندارد ، درمان بر حسب علائم بصورت استفاده از تب بر مي باشد .

درمان اساسي به صورت استراحت شخص تا زمان رفع علائم مي باشد .

 به بيمار توصيه مي شود تا نه روز بعد از  شروع ورم غدد بناگوشي (تا برطرف شدن تورم غدد درگير) از رفتن به مدرسه يا مكان تجمعي خودداري نمايد .

‌- پيگيري آزمايشگاهي : ندارد

- پيگيري موارد ارجاع : در صورت بروز علائم: تب بالاي 5/38 درجه و بيش از 3 روز ،‌ورم شديد بناگوش ، ورم بيضه در پسران ، درد شكم ،‌سردرد ، تهوع و استفراغ بيمار را ارجاع فوري نماييد .

- پيگيري و مراقبت بعدي : روزانه به مدت يك هفته -  پيگيري بصورت روزانه تا هنگامي كه ورم غدد بناگوشي فروكش نمايد و ديگر بتوان بيمار را غير واگير دانست ،‌ادامه دارد .

ادامه مطلب اوريون (گوشك Mumps ) ا