هاري

هاري ,بيماري ,هـاري ,حيوان ,پيشگيري ,علائم ,درمان پيشگيري ,ويـروس هـاري ,دورة نهفتگي ,بيماري هاري ,مركز بهداشت ,خـدمة بـاغ‌وحش، شكارچيـان، ,بـ

هاري 

تعريف : هاري يك بيماري ويروسي حاد سيستم اعصاب مركزي و كشنده است كه به دو شكل تحريكي(هاري خشمگين) يا فلجي(هاري ساكت) ظاهر‌مي‌شود. اين بيماري مخصوص گوشتخواران اهلي و وحشي بوده، انسان و ساير حيوان‌هاي خونگرم پستانـدار، به‌طور تصادفي و اغلب ازطريق حيوان‌گزيدگي به آن مبتـلا مي‌شوند.

اهميت بيماري هاري به‌ دلايل زير است:

1.         ميـزان كشندگي بـالا(صـددرصـد)، به‌طـوري كـه پس از ظهور عـلائم باليني چه در انسان و چه در حيـوان، قابل درمان نبوده و بيمار محكوم به مرگ خواهدبود.

2.         افزايش روند موارد حيوان‌گزيدگي در انسان، به‌طوري كه به‌ناچار سالانه مبالغ زيادي صرف خريد سرم و واكسن ضد هاري جهت درمان پيشگيري آسيب‌ديدگان مي‌شود.

3.                 تلفات دام و خسارت‌هـاي اقتصادي نـاشي از اين بيمـاري كـه در دام‌هـا ايجادمي‌شود.

عامـل بيماري : ويروسي است بي هوازي و نروتروپ (تمايل به سيستم عصبي مركزي دارد).

غشاي خارجي آن از جنس ليپوپروتئين و داراي دو پروتئين ماتريكس و گليكوپروتئين است. گليكوپروتئين‌ها برجستگي‌هاي سوزني‌شكلي هستند كه محكم روي غشاي خارجي چسبيده‌اند و در اتصال ويروس به سلول ميزبان و توليد آنتي‌بادي خنثي‌كننده نقش‌دارند.

حلال‌هاي چربي، ويروس هاري را ازبين مي‌برند. اين ويروس تحت تأثير خشكي و حرارت °C56 طي يك ساعت، و در  °C100   در مدت چند ثانيه ، اشعة ماوراء بنفش، اتانول 40 تا 70 درصد، آب و صابون و... غيرفعال مي‌شود.

راه‌هاي سرايت بيماري به حيوان و انسان

1.        گازگرفتن : اصلي‌ترين راه سـرايت بيماري، گازگـرفتن به‌وسيلة حيـوان هار است. البته در گربه و گربه‌سانان ازطريق كشيده‌شدن پنجه نيز بيماري منتقل‌مي‌شود.

2.        پوست : ازطريق پوست سـالم، هـاري سرايت‌پذير نيست؛ ولي از راه كوچك‌ترين خراش يا زخم در پوست، اين بيماري منتقل‌مي‌شود.

3.    نسوج مخاطي : ويـروس هـاري ازطريق مخاط آلـوده نيـز بـه انسان و حيـوان‌هـاي ديگر منتقل‌مي‌شود. بنابراين، سگ‌ها و گربه‌هاي به‌ظاهر سالم كه در اواخر دورة نهفتگي بيماري هاري هستند و هنوز علائم باليني هـاري در آن‌هـا ظاهر نشده‌است، ازطـريق ليسيـدن لب، چشم و بيني كـودكاني كه با آن‌ها بازي مي‌كنند بيماري هـاري را  انتقال‌مي‌دهند.

4.        تنفس : سرايت هـاري ازطريق تنفس، بـه‌ويـژه در غـارهـاي محل زندگي خفاش‌هاي آلوده، امكان‌پذير است.

5.    دستگاه گـوارش : انتقال از اين راه بعيـد است؛ ولي حيـوان گـوشتخوار ممكن‌است به‌ندرت ازطريق خوردن لاشة حيوان‌هاي مرده در اثر ابتلا به هاري به اين بيماري مبتلاشوند. به‌هرحال بايد از خوردن گوشت و فرآورده‌هاي دام‌هاي مبتلا به هاري خودداري‌كرد.

6.        جفت : از آن‌جا كه در يك بـررسي، ويـروس هـاري را از جنين، رحم و تخمدان‌هاي يك حيوان ماده جداكرده‌اند، انتقال هاري ازطريق جفت نيز بعيد نيست.

7.    وسـايل آلوده : ويـروس هـاري بسيار حساس است و در مقابل نـور و خشكي بـه‌سـرعت ازبين مي‌رود؛ بنابـراين هـاري ازطريق وسـايـل آلـوده فقط در مـوارد استثنايي منتقل‌مي‌شود.

8.    انسان به انسان: تا به‌حال، موارد معدودي انتقال هاري از انسان به انسان از طريق پيوند اعضا در دنيا گزارش شده‌است(دو مورد نيز از ايران در پيوند قرنيه در سال 1373)؛بنابراين، پيوند از جسد آلـوده به ويـروس هـاري ممكن‌است باعث انتقال بيماري شود .

همچنين، در بـررسي سال 1985 در پـاكستان، ابتلاي تعدادي نـوزاد به هـاري نـاشي از آلـودگي شخص ختنه‌كننده بـود كه مـراحل آخـر دورة نهفتگي بيماري را طي مي‌نموده و طبق سنت‌، محل ختنه را به بزاق خود آغشته كرده‌است.

علائم بيماري در حيـوان

دورة نهفتگي در سگ و گربـه معمولاً 2 تـا 3 هفتـه و گاهي چنـد مـاه است. در برخي موارد، 3 تا10 روز قبل از بروز علائم باليني در سگ و گربه، ويروس موجود در بزاق حيوان مي‌تـواند بيماري را منتقل‌كنـد. به عبارت ديگر اگر بزاق سگ و گربـه در زمان گازگرفتن به ويـروس هاري آلوده باشـد، علائم بـاليني حداكثر تا 10 روز بعد در حيـوان ظاهرشـده و خواهدمرد. به‌همين دليل، پس از هـر گازگرفتن تـوسط اين دو حيـوان، بايـد آنها را تـا 10 روز در قـرنطينه نگه‌داشت.

 پس از طي دورة نهفتگي، اولين علامت بيماري، تغيير در رفتار و عادت‌هاي حيوان است؛ به‌نحوي‌كه يا بيش از اندازه به صاحب خـود انس و الفت پيدامي‌كند و مثل اين‌كه از او كمك مي‌طلبد يا عصباني و بدخو شـده، غذاي خـود را به دليـل اختلال در بلع به‌خوبي نمي‌خورد.

پيشرفت بيماري در برخي موارد به‌صورت فلجي(هاري ساكت) بوده، حيوان به‌گوشه‌اي پناه مي‌برد و ابتدا دست‌هـا، سپس پاهـا و بعد سـاير انـدام‌هـا فلج‌شـده و درنهايت بـه‌علت فلج دستگاه تنفسي مي‌ميرد؛ ولي در بيشتر مـوارد، پس از دورة تغيير رفتـار، حيـوان پريشان و مـضطرب و كم‌كم وحشي و درنـده (هـاري خشمگين) مي‌شـود و بـه گازگرفتن سنگ و چوب و اشياي مختلف پرداخته و محل زندگي خـود را ترك‌مي‌كند و بـدون هـدف به‌هـر جايي مي‌رود و به‌ هـركس و هـر حيوان سر راه خود حمله‌مي‌‌بـرد. درنهايت، پس از مدتي در اثـر دونـدگي زيـاد و گرسنگي و تشنگي به‌علت عدم قـدرت بلع، كف از دهـانش سرازيرشـده و پي‌درپي زمين مي‌خـورد. صداي پـارس حيـوان خشن، نـاموزون و بريـده‌بـوده و درندگي در چهره‌اش هويدا است. در اغلب موارد، مردم سگ‌ها را مي‌كشند و اگر فراركنند، به‌زودي در اثر فلج‌ دستگاه تنفسي خـواهند مرد.

گربه پس از طي دورة‌ نهفتگي به محل تاريكي مي‌رود و ازطريق پنجه‌كشيدن، مشابه گازگرفتن سگ يـا گـرگ، هـاري را انتقال‌مي‌دهـد. درواقع، از آنجا كه ازطريق ليسيدن دائم، پنجه‌هـاي خود را به بـزاق خود آغشـته‌مي‌كند، با پنجه‌كشيدن بر دست و پا يا صورت انسان يا حيوان ديگر هم مي‌تواند با ايجاد خراش، ويروس هاري را منتقل‌كند.

 علائم بـاليني در انسان

دورة بيماري هـاري به چهار مـرحله تقسيم‌مي‌شود:

1.    مرحلة نهفتگي : اين مرحله به‌طـور معمول در انسان 15 روز تا 3 مـاه و (به‌طور متوسـط 1 تا 2 ماه )به‌طـول‌مي‌انجامد. ولي از چند روز تا بيش از 3 ماه، حتي تا چند سال هم مشاهده ‌شده‌است. طول دورة نهفتگي به‌شـدت زخم، تعداد جـراحات و شدت زخم‌هاي ايجادشده و محل آن‌هـا بستگي‌دارد، بـه‌ نحـوي‌كه گازگـرفتن صـورت زودتـر مـوجب بروز علائم بيماري مي‌شـود، سوش ويروس آلـوده‌كننده، همچنين سن و گـازگرفتن از روي لبـاس يـا وسايل حفاظتي نيز در طول دورة نهفتگي تأثيردارد.

2.      مـرحلة بروز علائم اوليه(غيراختصاصي)

اين مرحله به‌طور معمول 4-1 روز(حداكثر 10 روز) به‌طول مي‌انجامد و در پايان دورة نهفتگي، ويـروس هـاري به محل اتصال عصب و عضله نفودكرده و به طرف نخاع و سيستم اعصاب مـركـزي حركت‌مي‌كنـد. عـلائم اولية اين مرحله عبارتنـد از: تب، لـرز، خستـگي، سـردرد، ضعف و درد عضـلاني، بي‌اشهايي، اشـكال در بلع، حـالت تهوع و استفراغ، سـرگيجه، دردهـاي شكمي و اسـهال، گلـودرد، تنگي‌نفس، سـرفة خشك، نگـراني و تـرس، تحريك‌پذيري و عصبي‌بودن.

علائم بسيار اختصاصي اين مـرحله عبارتنـد از: علائم موضعي در محل گازگرفتن شامل سوزش، گزگز و مورمور(در 50 تا 80 درصد بيماران).

3.      مرحلة حاد عصبي

اين مرحله احتمالاً بسته به سوش ويروس به دو شكل ظاهرمي‌شود:

الف) شكل هيجاني يا خشمگين: علائم فعاليت حركتي شديد شامل دويدن و دست و پا زدن، تحريك‌پذيري و عدم آرامش، توهم،‌ نگراني و هيجان، مشخصة اين شكل بيماري است. تـرس از آب علامتي است كه در اين شكل در بيشتر موارد ديده‌مي‌شود و موجب انقباض‌هاي ديافراگم و عضله‌هاي تنفسي مي‌شود. همچنين نسيم ملايم، نور شديد، صداي بلند و لمس‌كردن ممكن‌است موجب تحريك‌پذيري و انقباض عضله‌هاي حنجره و حلق و ساير عضله‌هاي تنفسي شود. افزايش ترشح بزاق و اشك، افزايش تعريق و تعداد تنفس و كاهش فشار خون ، گشادشدن نامنظم مردمك ، اختلال در بلع ، خواب‌آلودگي ، توهم، حالت تهاجم، انقباض‌هاي عضلاني، علائم مننژيت (سـردرد و سفتي گردن) ، تشنج و فلج موضعي ، اختلال‌هاي خُلقي دوره‌اي ، فلج تارهاي صوتي  ،  درجه حرارت بدن  بيش از °C6/40 موجب شكل مشخص بيماري‌ هاري مي‌شود.

ب) شكل فلجي يا سـاكت: دورة بيمـاري در اين شكل به‌طور معمول، طولاني‌تـر از هـاري خشمگين است. شـكل فلجي كمتـر شـايع است(20 درصد موارد). مهم‌تر اين كه در اغلب مـوارد تشخيص داده‌نمي‌شـود و برعكس فرم هيجاني ترس از آب و نسيم و افزايش فعاليت يا تشنج به‌طور معمول وجودندارد.

علائم اين شكل عبارتنداز: ضعف در انـدام گازگرفته‌شده و به‌تدريج در سـاير اعضا، و عضله‌هـاي صورت در اوايـل اين مـرحله؛ كاهش هـوشيـاري و اختلال در حس؛ فلج پايين‌رونده يـا فلج چهار عضو به‌طور قـرينه؛ نشانه‌هـاي مننژه(سـردرد و سفتي گردن) ممكن‌است اتفاق‌افتـد و درنهايت، بيمار دچار خواب‌آلودگي و كما مي‌شود. گاهي بيماري به شكل هيجاني تغييرمي‌يـابد.

4.      مرحلة كما و مـرگ

در اكثر موارد، بيماران طي يك تـا دو هفته دچار كما شـده و با وجـود مراقبت‌هـاي شديد به‌دليل نارسايي تنفسي يا كلاپس قلبي‌عروقي فوت‌مي‌كنند. از شـروع عـلائم بـاليني تـا مرگ به‌طـور متـوسط 4 تا 7 روز طول مي‌كشد.

 تعاريف و طبقه‌بندي موارد

مـورد مشكوك انسان مبتلا به هاري: ظهور ناگهاني علائم عصبي به‌شكل هيجاني از قبيل تحريك‌پذيري، تشنج، ترس از آب، تـرس از نـور، افزايش ترشـح بـزاق، اختلال در بلع و تنفس و يـا شكل فلجي(بي‌سـر و صدا) كه بيمار به‌سـرعت وارد كما شـده و در مـدت 10-7 روز فـوت‌كند.

مـورد مشكوك انسان در تماس با هاري: شخصي كـه از طـريق بـزاق ، گـزش يـا خـراش يك حيـوان حساس به هـاري يا حيـواني از منطقة آلوده به هـاري مورد مواجهه قـرارگرفتـه‌است.

درمـان : در صـورت شـروع علائم هـاري، بيماري درمـان‌پذيـر نيست و بـا وجـود مراقبت‌هاي ويژه و مجزا (بستري  در يك اتـاق ايـزوله كم‌نـور بي‌سروصدا ) ، بيماران در طي يك تـا دو هفته پس از شـروع علائم مي‌ميرند.

اقدام‌هاي درمان پيشگيري درخصوص افراد حيوان‌گزيده

درصورت بروز علائم هاري، اين بيماري درمان‌پذير نبوده و سـرانجام به مرگ منجرمي‌شـود. البته افـرادي كه توسط پستانـداران  اهلي و وحشي گاز گرفته‌مي‌شـوند، اگر بلافـاصله و در اسـرع وقت بـه مـراكز درمـان پيشگيري مـراجعه و تحت اقـدام‌هـاي مربوط قرارگيرند، مي‌توانند از ابتلا به بيماري هاري رهايي‌يابند. اين كار با توجه به حساسيت و اهميت موضوع در هر شهرستان در مركز درمان پيشگيري و معمولاً در داخل مركز بهداشت شهرستان انجام‌مي‌شـود. اين مركز بايستي امكان ارائة خـدمـات شبانه‌روزي را داشته‌باشد تا افـراد حيوان‌گزيـده در هـر ساعت از شبانه‌روز، بتوانند فوري به اين مركز مراجعه ‌نمايند.

اين اقدام‌ها عبارتند از:

1.      زدودن و خارج‌كردن ويروس هاري از محل زخم؛ اين عمل كه به طريق فيزيكي و شيميايي انجام‌مي‌شود، مهم‌ترين اقدام براي درمان پيشگيري از ابتلا به هاري است. مي‌توان ادعاكرد كه درصد بالايي از پيشگيري به رعايت كامل همين نكته مربوط است و اگر بتوان فوري و هرچه زودتر و در ساعات اوليه پس از گازگرفتن، با آب تميز و صابون، لابه‌لاي زخم را حـداقل به مـدت 5 1تا 20 دقيقه به‌طور عميـق شستشو و در جريان آب روان قـرارداد، كمك بسيـار مؤثري در دفع و خـارج‌كردن ويروس از زخم خواهدشـد.

2.   خارج‌كـردن كف صـابون از لابـه‌لاي زخم؛ با استفاده از شيلنگ آب يـا پيستولة آب‌پـاش بايـد كف باقيماندة صـابون در لابه‌لاي زخم كاملاً شسته‌شود؛ زيرا باقي‌ماندن صابون اثر بعضي مواد ضدعفوني‌كنندة مورد استفاده پس از شستشو را خنثي‌مي‌نمايد.

3.      جداكردن كامل قسمت‌هاي له‌شده و نكروزه.

4.      ضدعفوني زخم با محلول بتـادين يا الكل اتيليك 40 تا 70 درصـد و يا ساير مواد ويـروس‌كش.

5.   خودداري از بخيه‌زدن زخم حيـوان‌گزيده؛ زيرا ويروس هاري بسيار حساس‌بوده و در مقابل نور و اكسيژن هوا، قدرت بيماري‌زايي خود را ازدست مي‌دهد. البته در مورد زخم‌هايي كه شريان‌هاي خونريزي‌دهنده دارند و يا جراحت‌هـايي كه موجب پارگي صفاق يا جنب يا عريـان‌شدن استخوان مي‌شـونـد، مي‌تـوان اقدام‌هاي ترميمي شـامل بخيه‌زدن شريان و سـاير اقدام‌هاي لازم را تـوسط پزشك متخصص جراح انجام‌داد .

6.   تزريق سـرم ضـد هـاري؛ .، سرم ضد هـاري فقط به كساني تزريق‌مي‌شـود كه داراي يك يـا چند گزيدگي يا خراش‌هاي عميق جلدي(خراشي كه در آن خون ديده‌شود) يا آلوده‌شدن غشاي مخاطي با بزاق و يا خراش‌هاي سر و صورت و گردن باشند.دربـارة تجويـز واكسن، و يا واكسن همراه با سرم، مسئول مركز درمـان پيشگيري تصميم‌مي‌گيرد.

7.   تزريق واكسن ضـد هـاري؛ واكسن ضـد هـاري در پنج‌ نوبت، روزهاي صفر، 3، 7، 14 و30 به‌صورت عضلاني و حتماً در عضلة دلتوئيد بـازو تـزريق‌مي‌شـود. در اطفال كمتر از دو سـال بايـد در ناحية فـوقـاني و جانبي ران تـزريق‌شـود و هرگز نبايستي سـرين را به‌عنـوان محل تزريق‌ انتخاب‌كـرد.

8.   تزريق سرم و واكسن ضدكزار(توأم يا ثلاث)؛ با توجه به امكان ورود  عامل بيماري كزاز به‌علت جراحت ايجادشده، استفاده از سرم و واكسن ضدكزاز براساس آخرين دستـورالعمل ايمن‌سازي كشور الزامي است.

9.   آنتي‌بيوتيك‌تـراپي؛ عـلاوه‌بـر شستشوي زخـم و تـزريق واكسـن و سرم‌هـاي مـزبـور، به‌منظور پيشگيري از عفونت‌هـاي ثـانويه، تجويز آنتي‌بيوتيك تـوسط پـزشك ضروري است.

10. تحت مراقبت قـراردادن حيـوان مهاجم؛ درصـورتي ‌كه حيوان مهاجم، سگ يـا گربه و دردسترس باشـد، ‌بايستي به‌مدت 10 روز آن را بسته و تحت‌نظر باشـد. در اين‌مـدت نيـز آب و غـذاي كافي در اختيار حيوان قرارگيرد. درصورتي‌ كه طي اين مـدت، حيوان تلف‌شـده و يا علائم هـاري را نشان‌دهد، به احتمال زياد به هاري مبتلا بوده و بايستي واكسيناسيون ضـد هـاري را تـا نـوبت آخر جهت فـرد حيـوان‌گـزيده انجام‌داد .اگر حيوان تا زمان تزريق نوبت چهارم واكسن(روز چهاردهم) زنده‌ماند، به‌طورقطع هار نيست و بايد از ادامة واكسيناسيون شخص آسيب‌ديده خودداري‌شود .

11. نمونه‌بـرداري از حيـوان مهاجم مشكوك؛ بريدن سـر حيـوان بايد به‌وسيلة مـأموران دامپـزشكي يـا بهداشت با استفاده از وسايل كامل حفاظتي نظير دستكش پلاستيكي، عينك، روپوش، پيش‌بند نايلوني ضخيم، چكمة پلاستيكي و ماسك و با رعايت جوانب احتياط انجام‌گيرد. بايد سر بريدة حيوان را در يك كيسة نايلوني ضخيم غيرقابل نفوذ قرارداده و در كيسه را محكم بست، سپس آن را در يك يخدان پـر از يخ گذاشت. درضمن، تمام مشخصات حيوان مهاجم، محل وقوع حادثه، تاريخ و مشخصات آسيب‌ديدگان را در يك نامه با سر حيوان بايد به انستيتو پاستور ايران فرستاد، و اگر حيـوان با اسلحة گـرم كشته‌مي‌شود، نبايد به مغز حيـوان شليك‌كـرد. يا با هماهنگي و تـوسط كارشناس دامپزشكي شهرستـان مي‌تـوان از بافت مغز و با استفاده از كيت‌هـاي مخصوص، براي نمونـه‌برداري و ارسـال نمونـه به انستيتو پاستور اقـدام‌نمـود. ازجمله مزاياي اين روش، بسته‌بندي و ارسـال فوري و راحت‌تر نمونه ازطريق پست است.

نكته‌هاي مهم

 - درمان پيشگيري كامل در مواردي انجام‌مي‌شود كه حيوان مهاجم يا ازنظر ابتلا به هاري مثبت باشد يا متواري شـده و اگر سگ يا گربه است، 10 روز پس از گازگرفتن مرده يا علائم هاري در آن ظاهر شده‌باشد.

- درمان پيشگيري ناقص در مواردي انجام‌مي‌شود كه حيوان مهاجم يا از نظر ابتلا به هاري منفي باشـد و اگر سگ يا گربه است، 10 روز پس از تحت نظر قرارگرفتن سالم باشد.

-  در تمـام مـوارد حيوان‌گزيـدگي، بايستي حيـوان را مشكوك به هـاري تلقي‌نموده و اقدام‌هاي لازم را بلافاصله انجام‌داد تا خلاف آن ثابت‌شود و موضوع ازنظر هاري منتفي‌گردد.

 -درصورت تماس انسان با بزاق نشخواركنندگان و تك‌سمي‌هاي مشكوك بايستي درمان پيشگيري كامل انجام‌شود.

- براي شخص حيـوان‌گزيده با هر قـدر تأخير در مراجعه بايستي اقدام‌هاي لازم فوري انجام‌شود.

- آسيب‌ديدگان گازگرفته‌ تـوسط جونـدگاني مانند موش خانگي و صحرايي، و خرگوش به درمان پيشگيري نيازي ندارند. البته دربارة آسيب‌ديدگان گازگرفته  توسط موش‌خـرما  و  راسو درمان پيشگيري ضد هاري ضروري است.

- افـرادي كه واكسيناسيون كامل شـده‌اند اگر دوبـاره توسط حيـواني گزيده‌شوند، تزريق سرم به آنـان توصيه‌نمي‌گردد.

- افراد گازگرفته توسط سگ واكسينه به‌علت عدم اعتماد به ايمني و امكان انتقال بيماري هاري بايد طبق دستورالعمل تحت درمان پيشگيري قرارگيرنـد.

- واكسيناسيون كاركنان در معرض خطر هاري عليه اين بيماري (ايمن‌سازي قبل از مواجهه)، نظير دامپزشكان، تكنسين‌هاي دامپزشكي، كارگران كشتارگاه‌هـا، خـدمة بـاغ‌وحش، شكارچيـان، شكاربانان حفاظت محيط‌زيست،‌ چوپانـان، مسئـولان هاري در مـركـز بهداشت، كاركنـان آزمـايشگاه‌هـايي كه با ويـروس هـاري سروكار دارند، بايد به يكي از دو روش زير انجام‌شود:

1.     سه نوبت در روزهاي صفر، 7،21 (يا 28)  يا

2.                  سه نوبت در روزهاي صفر، 28، 56،      اگر مصون‌سازي فوريت نداشته‌باشـد.

در هر صورت، پس از اعمال هر يك از اين دو روش،‌ براي حفظ مصونيت، بايد هر ساله يك نوبت واكسن ضد هاري بـه‌عنوان يادآور تزريق‌شـود.

  شرح وظايف بهورزان در پيشگيري و مبارزه با بيماري هاري

1-                آموزش :

به : روستاييان، شوراهـاي بهداشتي ، چوپانان ، دامداران ، شكاربانان جنگلباني ، رفتگران و ...

 درخصوص اهميت بيماري هـاري، راه‌هـاي انتقال و جلوگيـري از ابتـلا،  

نقش درمـان پيشگيري فـوري در جلوگيري از ابتـلا و مراجعه به موقع در هر نوع حيوان گزيدگي

 آموزش اين كه كليه حيوانات وحشي مثل گرگ ، شغال، روباه و … و كليه حيوانات اهلي مثل سگ، گربه، الاغ، گاو، گوسفنــــد، شتر و … مي تواند بيماري را منتقل نمايد،

خودداري از ريختن زباله و پس‌مانده‌هاي غذايي در اطراف منازل و گذرگاه‌ها و معابر عمومي 

خـودداري از نگهداري سگ و گـربـه در منزل، مگر در مـوارد استثنايي و درصـورت نگهداري، قلاده‌زدن و واكسيناسيون آن‌ها عليه هـاري؛

خودداري از تردد سگ‌هاي خانگي و صاحب‌دار در معابر عمومي و پارك‌هـا؛ جلوگيري از تماس سگ‌هاي خانگي با سگ‌هاي ولگرد؛

جلوگيري از نزديك‌شدن كودكان به سگ‌هاي ولگرد؛

توجه خاص به گازگرفتگي حيوان‌ها هر چند جزئي و به‌صـورت خراش باشد، و مراجعة فوري فرد مجروح به مركز بهداشت شهرستان؛

 

به :  دامداران و روستاييان :

 همكاري با مسئولان دامپزشكي در زمينة شناسايي و قلاده‌زدن و واكسينه‌نمودن سگ‌هاي خانگي و سگ گله عليه هاري

خودداري از كشتارهاي قاچاق و غيرمجاز دام

ايجاد اماكن محفوظ براي نگهداري دام در مقابل حيوان‌هاي وحشي

اطلاع سريع از بروز هر گونه تغيير رفتار در حيوان به مأمورين دامپزشكي و مركز بهداشت

 

به: گروه سني نوجوان و بين دانش‌آموزان در سطح مدارس : آموزش مسايل پيشگيري از هاري با ترغيب دانش آموزان به مقاله نويسي، نقاشي و اهداي جوايز به آنها

2-         شناسايي سگهاي صاحبدار (سگ‌هاي خـانگي و سگ‌ گله ) بدون قلاده و همكاري با مسئـولان دامپزشكي در زمينة شنـاسـايي، قلاده‌زدن و واكسيناسيـون عليه هـاري

3-                  جلب همكاري و مشاركت مردم در زمينة جمع‌آوري و دفن صحيح زباله و بهسازي محيط روستا

4-                  همكاري با مأمورين بخشداري و شوراي اسلامي روستا در اتلاف سگهاي ولگرد

5-                   دادن تذكر كتبي به افرادي كه به هر نحو موجبات حيوات گزيدگـــي را فراهم مي نمايند.

6-                كليه موارد گاز گرفتگي و حتي چنگ زدگي حيوان (اهلي يا وحشي) مي بايست بصورت فوري طي تماس تلفني به ستاد مركز بهداشت شهرستان گزارش شوند.

7-         شستشوي محل جـراحت فرد حيوان‌گزيـده با آب و صابـون و ارجـاع فوري به مركز درمان پيشگيري هاري شهرستان و آموزش وي در زمينة خطرهاي بيماري و نقش درمان پيشگيري در جلوگيري از ابتلا به هاري؛

8-         پيگيري ادامة واكسيناسيون عليه هاري در فرد مجروح و راهنمايي وي درصورت عـدم مراجعة به‌موقع از طريق مركز بهداشت شهرستان، پيگيري‌ها ‌بايستي خيلي دقيق و جـدي باشد و تا زماني كه ابتلاي حيوان مهاجم به هاري منتفي نشده‌است، در هر صورت فرد حيوان‌گزيده نبايد رهاگردد و به‌طور جـدي تا تعيين ‌تكليف و تكميـل بـرنامة واكسيناسيون از وضعيت وي مـراقبت و پيگيري شود؛

9-                  بررسي موارد تماس و جستجوي منشا اوليه بيماري: بايد حيوان مهاجم و ساير افرادي كه ممكن است مورد گزش قرار گرفته باشند را جستجو كرد.

10-        پيگيري انجام و ادامة واكسيناسيون افراد درمعرض خطر روستا(مثل: كارگران كشتارگاه‌هـا، خـدمة بـاغ‌وحش، شكارچيـان، شكاربانان حفاظت محيط‌زيست،‌ چوپانـان )

 

ادامه مطلب هاري ا