تنيازيس

بيماري ,انسان ,آلوده ,كيست ,روده ,خوردن ,كيست هيداتيك ,وجود دارد ,ميزبان واسط ,خوردن گوشت ,تنيا سوليوم ,چرخه انتقال بيماري ,بيرون انداختن امعاء ,

تنيازيس(Taeniasis)

عبارت است از آلودگي روده با كرم هاي نواري بالغ  كه در اين جزوه سه نوع آن را بررسي مي كنيم :

 1 - تنياساژيناتا: كرم كدوي گاو (تنياي غير مسلح )

2 - تنيا سوليوم: كرم كدوي خوك (تنياي مسلح )

3 - اكينوكوكوس گرانولوزوس (بيماري هيداتيد )

كرم كدوي گاو : به كرم تنياساژيناتا  كرم پهن گوشت گاو( تنياي گاو) و به فارسي كرم كدو گفته مي شود. كرم كدوي( غير مسلح) يا كرم نواري گاو شايعترين عفونت كرم مسطح و انسان تنها ميزبان نهائي آن است .

كرم بالغ ساژيناتا در روده باريك انسان زندگي مي كند وكرمي است سفيد مايل به كرم و نيمه شفاف به طول ۴ تا ۱۲ متر با حدود ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ بند كه در قسمت دمي طول اين بندها به 5/1 تا ۲ سانتيمتر و عرض آنها به 5/0 تا 4/1 سانتيمتر مي رسد. اسكولكس(سر كم )، به قطر ۱ تا ۲ ميليمتر و كروي يا گلابي شكل و فاقد قلاب است.داراي 4 بادكش  است كه بوسيله بادكش هاي موجود در سر به مخاط روده باريك مي چسبد .بندها از نظر جنسي هرمافروديت هستند.( هر دو دستگاه تناسلي نر و ماده در اين بندها وجود دارد)بندهاي آخر بنام بند بارور بطور تك تك از بدن كرم جدا و به خودي خود هنگام روز از طريق مقعد همراه مدفوع انسان دفع مي شوند . اين انگل 2 ميزبان دارد ميزبان نهايي آن انسان و مهمترين ميزبان واسط آن گاو و گاهي شتر مي باشد.

اپيدميولوژي : جهان:  بيماري تقريبا در تمامي نواحي دنيا كه از گوشت گاو استفاده مي كنند، وجود داشته و برآورد مي شود حدود ۴۰ ميليون نفر در دنيا به آن آلوده باشند. ايران: آلودگي در سراسر ايران وجود داشته و بيشترين آلودگي در شمال ايران حوالي درياي خزر بوده و ميزان آلودگي گاوها نيز بطور متوسط ۵ تا ۱۰% مي باشد.

چرخه زندگي

 بندهاي بارور از بدن انسان آزاد شده و موجب آلودگي گياهان و علوفه مي شود .گاو به دنبال خوردن گياهان و علوفه حاوي تخم كرم آلوده مي شود .تخم انگل در لوله گوارش گاو پاره شده جنين 6 قلابي آزاد مي شود، جنين 6 قلابي جدار روده را سوراخ كرده ، وارد گردش خون  عمومي مي شود و از طريق عروق خوني وارد بافتهاي عضلاني گاو شده پس از 60 تا 70 روز بصورت كيست در مي أيد كه به آن سيستي سركوس بويس مي گويند.کيست رسيده در گاو صورتي رنگ و ابعاد آن 9- 5 ميلي متر است.انسان با خوردن گوشت نيم پخته گاو كه مراحل لاروي سيتي سركوس بويس را داشته باشد مبتلا مي شود . پس از 10 تا 12 هفته آلودگي روده اي ايجاد و لارو آزاد شده به جدار روده مي چسبد . لارو  طي 5/2 تا 3 ماه به كرم بالغ تبديل و تخم گذاري مي كند . كرم بالغ در روده انسان چندين سال (گاهي به بيش از ۳۰ سال )زنده مي ماند و شخص آلوده روزانه حدود 8 عدد بند دفع مي كند . عليرغم اين كه اغلب مبتلايان يك كرم در روده دارند مواردي از آلودگي با 12 كرم هم گزارش شده است. تخمها در محيط بيرون بسيار مقاوم هستند بطوري كه در محيط خشك تا 3 هفته ودر محيط مرطوب تا 5 ماه زنده مي ماند.

علائم باليني : درد ناحيه بالاي شكم ،عصبانيت، سرگيجه،تهوع،كاهش اشتها يا افزايش اشتها،دل درد در ناحيه آپانديس به علت ورود بندكرم يا تخم در مجراي آپانديس.

دوره كمون : 8 تا 12 هفته است .

دوره واگيري : تنياساژيناتا مستقيما از شخصي به شخص ديگر قابل انتقال نيست . تخم كرم تا وقتي كه كرم در روده هست در محيط خارج منتشر مي شود .

تشخيص :  بيماري از طريق  يافتن بندهاي باروردر رختخواب يا مدفوع و يا يافتن تخم در مدفوع  يا اطراف مقعد که بوسيله تست نوارچسب  تشخيص داده مي شود

درمان : درمان توسط قرص نيكلوزاميد می باشد .

پيشگيري

1.                   پيگيري بيماران شناخته شده تحت درمان

2.                   انجمادگوشت گاو در 25 درجه سانتيگراد زير صفر به مدت 5روز .

3.                   نظارت بر تهيه و توزيع گوشت در كشتارگاهها و قصابيها

4.                   آموزش به مردم در مورد : عدم استفاده از كودهاي انساني تازه در مزارع - دفع صحيح مدفوع - گندزدائي توالتهاي آلوده - عدم استفاده از  فاضلاب تازه انساني در آبياري سبزيجات و مراتع- خوب پختن گوشت قبل از مصرف و اجتناب از خوردن گوشت خام يا نيم پز گاو و يا شتر

 

2 - تنيا سوليوم: كرم كدوي خوك (تنياي مسلح )

كرم بالغ تنياسوليوم به طول 2-4 متر و در زمان رشد کامل 800-1000 بند دارد سر آن دارای چهار بادكش و يك برآمدگي است در اطراف اين برآمدگي تعدادي قلاب به شكل شمشير كوچك وجود دارد كه دليل نامگذاري آن بنام كرم كدوي مسلح است . دوره زندگي آن طولانی و بیشتر از 25 سال مي باشد.تنيازيس در اثررشد تنياسوليوم در روده کوچک انسان بوجود مي آيد .تنيازيس ايجاد شده در اثر كرم كدوي مسلح هر چه زودتر بايد درمان شود ، چون امكان خود آلايش انسان با تخم اين انگل وجود دارد و در نتيجه خطر ابتلاي با فرم نوزادي آن وجود دارد . ميزبان واسط آن خوك و گراز هستند. انسان تنها ميزبان اصلی می باشد.

چرخه زندگي

تخم ها که بوسيله ميزبان اصلی(انسان) دفع مي شوند باغذا يا آب توسط ميزبان واسط خورده ميشود، تخم ها باز شده و جنين 6 قلابه از پوشش خود بيرون مي آيدكه ديواره روده را سوراخ كرده وارد عروق خوني گشته و از اين طريق به عضلات مختلف بدن حيوان حمل مي شود و در مدت 60 – 70 روز تبديل به سيستي سرکوز سلولزه مي شود،سيتي سركوز موجود در گوشت خام يا نپخته بوسيله انسان خورده مي شود و در روده کوچک تبديل به کرم بالغ می  شود.راه اصلي آلودگي انسان به اين كرم خوردن گوشت خوك آلوده ي خوب پخته نشده است . برخلاف تنياساژيناتا آلودگي انسان به تنيا سوليوم با خوردن تخم اين كرم نيز امكان پذير است . كه به اين حالت سيستي سركوزيس(وجود لارو در عضلات و مغز و کبد و بافت زير جلدي و چشم که تقریبا دو ماه پس از خوردن تخم کرم ایجاد بیماری می‌کند) مي گويند.

توجه : تخم تنيا سوليوم برخلاف تنياساژيناتا بلافاصله بعد از خروج از بدن ميزبان آلوده كننده است .

علایم بالینی: تقريبا شبيه ولي كم علامت تر از كرم كدو گاوي است خطر اصلي اين عفونت مربوط به سيستي سركوزيس است .

اگر لارو در مغز باشد علایم عصبی از جمله صرع بروز می‌نماید. استقرار لارو در بطن چهارم مغز باعث بالا رفتن فشار داخل مغز و هیدروسفالی می‌شود که با علایم سر درد ،‌حالت تهوع و استفراغ و  سرگيجه و دو بینی و تورم مردمك همراه است.
تشخیص  : تشخیص آلودگی به کرم بالغ با مشاهده تخم در مدفوع و یا در لام تهیه شده با نمونه برداری از اطراف نشیمن گاه داده می‌شود. از روشهای آزمایشگاهی و سرمی و اشعه ایکس . سي تي اسكن وMRI   رای تشخیص استفاده می‌نمایند.

راههاي انتقال  : 1 – خوردن گوشت نيم پخته ي خوك كه داراي سيتي سركوس سلولز مي باشد . 2 – خوردن سبزي، آب ، و غذاهاي آلوده به تخم تنيا سوليوم .

درمان : درمان توسط قرص نيكلوزاميد می باشد .

پيشگيري  :

1 - تشخيص و جداسازي و درمان افراد بيمار و پيگيري بيماران شناخته شده تحت درمان

2 - رعايت مسائل بهداشتي فردی در مورد آنها(شستشوي دستها بعد از دفع مدفوع و قبل از صرف غذا ) تا بدين وسيله از بروز سيستي سرکوز انسان جلوگيري شود

3 - جلوگيري از دسترسي خوك ها به مستراح ها و مدفوع انساني

4 - عدم مصرف گوشت خوک و گراز

5 - آموزش به مردم در مورد : عدم استفاده از كودهاي انساني تازه در مزارع - دفع صحيح مدفوع - گندزدائي توالتهاي آلوده - عدم استفاده از  فاضلاب تازه انساني در آبياري سبزيجات و مراتع

بيماري هيداتيد (هيداتيدوز- بيماري كيست هيداتيك)

بيماري انگلي است كه به وسيله مرحله نوزاد كرم « اكي نوكوكوس گرانولوزوس» ايجاد مي شود.

بيماري هيداتيدوز  يكي از مهمترين و قديمي ترين  بيماري هاي مشترك انسان و دام است كه اولين بار بعنوان « كيسه پر از آب» از آن ياد شده است . در لاتين هيداتيك به معني(قطره آب) است و به سبب شباهت « كيست هيداتيك » به قطره آب كه معمولاً كروي شكل است ، به اين اسم نامگذاري شده است .

اپيدميولوژي : جهان: بيماري كيست هيداتيك انتشار جهاني دارد و بطور كلي در مناطقي كه شغل دامپروري رونق دارد (‏نواحي گرمسيري و نيمه گرمسيري ) و تماس نزديكي بين گاو، گوسفند، انسان و سگ زياد مي باشد، از شيوع بيشتري برخوردار است. بالاترين نسبت آلودگي مربوط به منطقه مديترانه است كه ايران يكي از كشور هاي آن مي باشد.  ايران: هنوز آمار دقيقي در رابطه با ميزان شيوع الودگي افراد در ايران وجود ندارد. اما براساس مطالعات انجام شده برروي بيماران در بيمارستانها، برآورد مي‏شود از هر ۱۰۰ هزار نفر 12/1-1 نفر مبتلا به هيداتيدوز باشند.

õ20 تا 50 درصد سگها آلوده به تنيا اكينوكوك مي باشند و افرادي كه با سگها تماس مستقيم و بيشتري دارند حدود 20-15 بار بيشتر از ساير افراد به اين بيماري مبتلا مي گردد.

اهميت بيماري : اهميت اين بيماري در اين است كه اولاً آلودگي بيشتر در دو عضو كبد و ريه كه دو عضو حساس بدن هستند بوجود مي آيد. ثانياً با وجود داروهايي كه  تا حدودي بر روي بيماري موثرنند هنوز تنها راه درمان « عمل جراحي » مي باشند. بيماري كيست هيداتيك يك مشكل اقتصادي و بهداشتي براي كشور هايي است كه بيماري بصورت بومي در آن جا وجود دارد .

 تنيا اكي نوكوكوكك ( اكي نوكوكوس گرانولوزوس ) : كوچكترين كرم پهن نواري است كه شناخته شده و اندازه آن(9-5/2 ميلي متر)است.اين كرم  در روده كوچك سگ و سگ سانان (گرگ، روباه و بندرت گربه)  زندگي مي كند . كرم بالغ از دو قسمت سر و بدن تشكيل شده است .قسمت سر داراي دو رديف قلاب و چهار باد كش است و بدن از 3 تا 4 بند تشكيل شده كه بندهاي آخر داراي تعداد زيادي تخم است. طول عمر آن در سگ ۵ تا ۲۹ ماه است.

كرم بالغ در بدن انسان، گوسفند و گاو تشكيل نمي شود و تنها فرم بالغ كرم، در دستگاه گوارش سگ ياسگ سانان تشكيل مي شود. سگ و سگ سانان ميزبان اصلي (نهايي) و علفخواران (خصوصا گوسفند، گاو و شتر ) ميزبان واسط آن هستند و انسان بطور اتفاقي به مرحله لاروي آن (به عنوان ميزبان واسط غيرفعال) مبتلا مي‏شوند.
چرخه زندگي
كرمهاي بالغ در روده سگ و گاهي ساير سگ سانان( گربه، گرگ، شغال، روباه) كانگرو و ميمون زندگي مي‏كند. در بند آخر كرم بالغ تعداد زيادي تخم وجود دارد كه به همراه مدفوع سگ دفع مي شود. و تخم‏ها آزاد مي‏شوند. تخم انگل بسيار كوچك وغير قابل رويت است.تخمها در خاك مرطوب و سايه به مدت چند ماه به حيات خود ادامه مي دهند . تخم ها داراي چند لايه و لايه هااز جنس كراتين و نسبت به تغييرات محيط بسيار مقاومند و مي توانند در 2 درجه سانتي گراد به مدت 2 سال و در طبيعت بر حسب درجه حرارت و شرايط جوي بين 3تا8ماه زنده بمانند.هر 7 تا 14 روز يكبار تخمها توسط سگ توليد و دفع  مي شود. ميزبانان واسط( گاو، گوسفند، انسان و … ) با خوردن تخمها آلوده مي شوند. تخمها در روده باز شده و جنين كوچكي از آن خارج شده كه شش قلاب دارد.جنين قلابدار در مخاط روده نفوذ كرده و از طريق عروق خوني مي تواند به كليه نقاط بدن برود. جنين پس از توقف در اعضاء مختلف بدن (كبد، كليه، ريه،‌مغز، استخوان ، طحال و غيره ) شروع به رشد مي كند و به شكل كيسه اي در مي آيد كه به آن كيست هيداتيك گويند . به مرحله لاروي اكي نوكوكوس گرانولوزوس كه در داخل بدن ميزبان واسط (از جمله دام و انسان)تشكيل مي‏شود ، كيست هيداتيد گفته مي‏شود.  هر كيست پر از مايع شفاف است كه حاوي جنين يا لاروهاي متعدد مي باشد. كيستها به مرور رشد كرده و قطر آن به 5 تا 20 سانتي متر افزايش و گاهي حجم درون كيست به 2 ليتر نيز مي رسد.

 در صورتي كه كبد يا ريه يا عضو مبتلا به كيست هيداتيك درگاو و يا گوسفند به نحوي مورد تغذيه حيوانات ديگر مانند سگ قرار گيرد، كيستها در داخل روده كوچك باز شده و جوانه هاي داخل كيست به جداره روده كوچك مي چسبند و بالغ مي شوند و سر انجام كرم بالغ با توليد تخم چرخه را در طبيعت ادامه مي دهد.

چرخه انتقال بيماري

1-                 ذبح غير بهداشتي دام ، بيرون انداختن امعاء و احشاء آلوده به كيست و قرار گرفتن اين اندامها در دسترس سگ و سگ سانان

2-                 خوردن كيستهاي حاوي جنين توسط سگ و تبديل آنها به كرمهاي پهن نواري شكل در روده سگ

3-                 رشد كرمها (تنيا اكينوكوك) در روده سگ و دفع تخمها متعدد توسط مدفوع سگ در محيط.

4-                 خوردن علوفه و آب آلوده به تخمهاي دفع شده سگ توسط دامها(گوسفند، گاو، شتر …)

5-                 تبديل تخمها به جنين ها ي مختلف و تبديل جنينها به كيست هيداتيك در اندامهاي مختلف دام

مجدداً با ذبح غير بهداشتي دام و بيرون انداختن امعاء و احشاء آلوده به كيست و قرار گرفتن اين اندامها در دسترس چرخه انتقال بيماري تكرار مي گردد.

راههاي انتقال بيماري به انسان : تماس نزديك و مستقيم با سگ هاي آلوده . تماس مستقيم با مدفوع سگ هاي آلوده . مصرف آب،غذا و سبزيجات آلوده شده به مدفوع سگ

دوره كمون بيماري: دوره كمون ممكن است بين 5 تا20 سال طول مي كشدو بر حسب محل، نوع و شدت ضايعات علائم باليني فرق مي كند.

علائم بيماري در انسان

بيماري در سگ هيچ علامت مشخصه اي معمولاً ندارد .انسان از طريق خوردن آب، سبزيجات، مواد غذايي و يا حتي ليس زدن سگ آلوده يا تماس دست با سگ و آلوده شدن دست و در نهايت خوردن تخم آلوده مي‏شود. بيماري ايجاد شده در انسان به شدت آلودگي و محل تشكيل لارو(كيست) در بدن بستگي دارد.در كل، كبد(۶۰ تا ۷۰%)، ريه‏ها(۲۰ تا ۴۰%)، عضلات (۴%)، طحال(۳%)، بافتهاي نرم(۳%)، مغز(۳%)، استخوان(۲%) و ساير نواحي(۱%) محل‏هاي اصلي استقرار لاروها (كيست‏ها)هستند. ( حدود 90% كيستهادر ريه و كبد تشكيل مي شود.) اگر بافت اطراف كيست نرم با شد كيست مي تواند بزرگ و حتي به اندازه يك توپ فوتبال نيز برسد.

 õ در پاره اي از موارد به علت  ضربه ممكن است كيست پاره شده و محتويات آن وارد خون شده و شوك ايجاد كند كه خود موجب سقوط سريع فشار خون و مرگ بيمار مي گردد.

õ بر اساس اطلاعات موجود عمده ترين راه انتقال در آنها مصرف سبزيجات آلوده و نشستن دستها با آب و صابون بعد از پاك كردن سبزي و قبل از غذا خوردن مي باشد

õبا توجه به ميزان بالاي آلودگي در دامها چنانچه در هنگام ذبح اندامهاي آلوده در دسترس سگها قرار گيرد چرخه انتقال بيماري برقرار و ساليانه دهها نفر گرفتار اين بيماري مي گردند.

õ خوردن گوشت آلوده به كيست در انسان توليد بيماري نمي كند ولي خوردن آن توسط سگ و سگ سانان باعث ادامه چرخه انتقال بيماري مي گردد

õبطور همزمان در يك فرد ممكن است يك يا چند كيست در اعضاء مختلف بدن تشكيل و معمولاً هيچ اندامي از هجوم اين انگل در امان نمي باشد.

درمان بيماري در انسان : تنها راه درمان بيماري در انسان  عمل جراحي و خارج كردن كيست از داخل بدن است كه آن هم بايستي با ظرافت خاصي انجام شود زيرا اگر در هنگام جراحي مايع موجود در كيست ها و يا قطعاتي از آن در بدن پخش شود كيست هاي ثانويه و جديد ايجاد مي گردد.

 درمان بيماري در سگ : در صورت آلودگي سگ به راحتي با دادن داروي ضد انگل درمان مي شود. توصيه مي شود مرتباً زير نظر دامپزشكي هر چند ماه يك بار از داروي ضد انگل براي حيوانات استفاده شود.بنابراين كساني كه داراي سگ خانگي و گله مي باشند، بايستي اين موضوع را مدنظر داشته باشند.

پيشگيري و كنترل

1.                   آموزش  بهداشت : سالم سازي ميوه و سبزيجات قبل از مصرف- شستن دستها با آب و صابون بعد از پاك كردن سبزي و قبل از غذا خوردن

2.                   كساني كه داراي سگ خانگي و گله هستند، مي بايست تماس محدودي با آنها داشته باشند.(زيرا موي بدن آنها ممكن است به تخم انگل آلوده باشد.)نگهداري اين حيوانات بايد تحت نظر دامپزشك با معاينه دوره اي مرتب و استفاده از داروهاي ضد انگل همراه باشد و از لمس كردن آنها نيز خودداري گردد.

3.                   از كشتار حيوانات(گاو، گوسفند و بز ) در خارج از كشتارگاه اكيداً خودداري شود و اين كار بايد در كشتارگاههاي بهداشتي صورت پذيرد.ضمناً مردم در اين خصوص همكاري لازم را بايد معمول دارند و از خريد گوشت و فراورده هاي دامي كه معاينه نشده و مهربهداشتي ندارند خودداري كنند.

4.                   بازرسي لاشه و اندام ها در موقع كشتار، ضبط و معدوم نمودن اندام هاي آلوده به كيست به نحوي كه اندام آلوده از دسترس سگ دور نگه داشته شده و حتماً سوزانده و يا دفن بهداشتي گردند.

5.                   مبارزه با سگ هاي ولگرد شامل معدوم نمودن آنها از طرق مختلف و همچنين جمع آوري و دفن صحيح زباله نقش مهمي در كاهش جمعيت سگ ها و مبارزه با اين بيماري و ساير بيماري هايي كه از طريق سگ به انسان منتقل مي شود را خواهد داشت.

 

ادامه مطلب تنيازيس ا