روشهای جلوگیری از پوسیدگی دندان

دندان ,مسواك ,بايد ,دندانها ,دهان ,استفاده ,پلاك ميكروبي ,مواد قندي ,خلال دندان ,تميز كردن ,موهاي مسواك ,بخاطر داشته باشيد ,سطوح داخلي دندانهاي ,

هرچند وقت يكبار به ديدن دندانپزشك برويم؟

   ما بايد هر 6 ماه يكبار يعني دوبار در سال به ديدن دندانپزشك خود برويم. دوبار معاينه دهان و دندان در سال توسط دندانپزشك اين امكان را فراهم مي‌آورد تا وي بتواند سلامت دهان و دندان شما را بررسي نمايد و با پيشگيري به موقع از گسترش و پيشرفت بيماريهاي دهان و دندان كه موجب ايجاد ناراحتي و درمانهاي پيچيده دندانپزشكي و هزينه سنگين مي‌گردند شود. دندانپزشك ممكن است بر اساس تشخيص تاريخ ملاقات‌هاي متوالي بعدي را معين نمايد.
چه مدت زماني بايد صرف مسواك زدن شود؟
  
دسترسي به همه سطوح دندانها به منظور پاك نمودن پلاك ميكروبي مستلزم صرف وقت كافي است. شما بايد روزي 2 بار و هر بار حداقل 3-2 دقيقه براي مسواك زدن و قت صرف نماييد ولي متاسفانه بسياري از مردم بين 70-45 ثانيه صرف مسواك زدن خود مي‌كنند.
وقتي در شرايطي هستم كه نمي‌توانم مسواك بزنم آيا راه ديگري وجود دارد كه بتوانم محصولات اسيدي باكتريها را در دهانم كاهش دهم؟
  
شستشوي دهان با آب بعد از خوردن غذا باعث خنثي شدن اسيد و كاهش باكتريها به ميزان 30% (از هر 100 عدد 30 عدد) مي‌شود. همچنين شما مي‌توانيد از يك گاز يا يك تكه پارچه تميز براي پاك كردن دندانها استفاده نماييد تا زماني كه بتوانيد از مسواك استفاده كنيد.
چه نوع غذاهايي براي دندانهاي ما مضر هستند؟
  
غذاهاي چسبناك مانند شكلات كه حاوي مقدار زيادي مواد قندي هستند به مدت زمان زيادي جهت خنثي شدن اثرات سوء آنها و پاك شدن توسط بزاق از روي سطح دندان نياز دارند.
عموماً غذاهايي كه براي بدن مفيد هستند براي دندانها نيز مفيدند بطور مثال غذاهايي كه سفت و الياف دار هستند مثل سبزي‌ها، ميوه‌ها و دانه‌هاي گياهي سبب ماساژ لثه مي‌شوند و تا حدودي خاصيت تميز كنندگي دندانها را نيز دارا مي‌باشند.
در مورد دندانهاي حساس چه كارهايي بايد صورت پذيرد؟
  
حساسيت دندان با استفاده از خمير دندانهاي ضد حساسيت و استفاده از سيلانت (مواد پلاستيكي شيري رنگ رقيقي كه با آن شيار دندانهاي سالم را مسدود مي‌كنند تا از پوسيدگي جلوگيري شود) و مواد پر كردن دندان كه در تركيبات آنها فلورايد به كار رفته است كاهش مي‌پذيرد. همچنين كاهش استفاده از مواد اسيدي در رژيم غذايي به كاهش حساسيت دندان كمك مي نمايد.
آيا استفاده از خلال دندان مضر است؟
  
استفاده گاهگاهي از خلال دندان براي برداشتن باقيمانده غذايي از روي دندان مفيد است. اما در درازمدت استفاده از خلال دندان باعث سايش و تحليل لثه مي‌شود. استفاده از خلال دندان به مدت طولاني و به صورت عادت ممكن است باعث جابجايي دندان و در نهايت ناراحتي مفصل گيج‌گاهي ـ فكي شود. به علاوه بايد دقت نمود خلال دندان در لثه شكسته نشود.
پركردن دندان با آمالگام براي سلامت ما مضر است؟
آيا جايگزيني براي آن وجود دارد؟


  
آمالگام ياماده پر كردن دندان (نقره‌اي رنگ) تركيبي از جيوه، نقره و مقداري مس مي‌باشد كه براي پر كردن دندانهاي عقب از آن استفاده مي‌شود. نشست جيوه از اين ماده پر كردني، بسيار اندك است و حتي از مقداري كه مقداري كه ما همه روزه در معرض آن قرار داريم يعني در هوا و غذا و آب نيز كمتر است. با اين وجود مواد ديگري نظير چيني، طلا و كامپوزيت (مواد پر كردن همرنگ دندان) نيز، براي پر كردن دندان وجود دارند. اين مواد از آمالگام گران‌تر هستند و به استثناي پر كردگي طلا دوام طولاني مدت نيز ندارند.


نقش فلورايد در سلامتي دندانهاي ما چيست؟
  
فلورايد به صورت تركيبي در طبيعت يافت مي‌شود. فلورايد در آب، هوا و خاك وجود دارد. فلورايد به راحتي جذب ميناي دندان مي‌شود. به خصوص در موقع رشد دندانها هنگاميكه دندان در حال شكل گيري است مصرف فلورايد باعث مي‌شود تا ساختمان دندان محكم‌تر شده و در مقابل پوسيدگي مقاوم شود و پوسيدگيهايي كه ممكن است تازه تشكيل شده باشند به راحتي در معرض فلورايد، دوباره معدني و محكم شوند.
  دهان‌شويه‌هاي سديم فلورايد كه در مدارس ابتدايي كشور ما توزيع مي‌شوند نيز از همين خاصيت برخوردارند.


چه نوع مسواكي براي تميز كردن دندانها توصيه مي‌شود؟


  
سر مسواك بايد متناسب باشد به نحوي كه به آساني دسترسي به تمام نقاط دهان و دندانها و لثه پيدا كند. دسته آن بايد بلند و پهن باشد كه بتوان آن را به آساني در دست گرفت.
   موهاي مسواك بايد از نايلون نرم و داراي انتهاي گرد باشد تا به لثه آسيبي نرساند.
   مسواك هر 4-3 ماه يكبار بايد تعويض شود. اگر موهاي مسواك به هر دليلي خراب شود (نشاسته‌هاي آن گسستگي و فاصله گرفتن بيش از حد موهاي مسواك از يكديگر است) يا شما سرماخوردگي يا آنفولانزا گرفته باشيد بايد اين تعويض زودتر صورت پذيرد.
بهترين خميردندان و دهان شويه كدام است؟
  
بيشتر خمير دندانهاي موجود در فروشگاهها اساساً به هم شباهت دارند. مطمئن شويد كه از خمير دنداني استفاده مي‌كنيد كه حاوي فلورايد است. تمام خميردندانهاي حاوي فلورايد به خوبي عليه پلاك و پوسيدگي موثر هستند و ميناي دندان را تميز و براق مي‌كنند. اگر دندانهاي شما به سرما و گرما حساس هستند از خميردندانهايي كه براي اين منظور ساخته شد‌ه‌اند استفاده كنيد. خميردندانها داراي تركيباتي هستند كه مسواك زدن را آسان و مطبوع مي‌سازند.

 
چرا ما بايد از نخ دندان استفاده كنيم؟
  
استفاده از نخ دندان يك مرحله مهم از مراقبت‌ دهان و دندان است كه اكثر مردم آن را فراموش مي‌كنند و وقتي براي آن صرف نمي‌كنند. با استفاده روزانه از نخ دندان شما شانس سال م ماندن دندانها را بالا مي‌بريد و شانس بيشتري لثه و نسوج اطراف دندان كاهش مي‌يابد. استفاده از نخ دندان باعث حذف پلاك ميكروبي از سطوح بين دنداني مي‌شود و جريان خون لثه را افزايش مي‌دهد.

 

آيا داروهای سفيد کننده دندان که در فروشگاهها يافت مي شوند مفيد هستند؟

   اين مواد حاوی ترکيبات سفيد کننده هستند. اما بايد در نظر داشت که بسياری از اين داروها دارای مواد ساينده هستند که برای سلامت دندان مضر مي باشد. مواد سفيد کننده بايد تحت نظر دندانپزشک استفاده گردند.

علت بوی بد دهان چيست؟

 

   علل متعددی موجب ايجاد بوی نامطبوی دهان مي شوند که بطور عمده بر دو دسته اند.

الف) علل دهاني

ب) علل خارج دهاني

  الف- علل دهاني بوی بد دهان 
عدم رعايت بهداشت دهان و دندان:

   مسواک نزدن و عدم رعايت بهداشت اصلي ترين علت ايجاد بوی بد دهان است. خرده های غذا در بين دندانها فاسد و بد بو مي گردند و ايجاد بوی نامطبوع مي نمايد.

جرم و ضايعات بافت نگهدارنده دندان:

   هر چند ظاهرا جرم نبايد بويي داشته باشد ولي اين رسوبات محل مناسبي برای لانه گزيني و سبب پرورش ميکروبها و تکثير آنها مي باشندو بدين سبب عامل عمدهای در جهت ايجاد بد بويي دهان محسوب مي شوند.

دندانهاي پوسيده و عفوني:
  
به علت پوسيدگي حفره‌هايي در دندان ايجاد مي‌شود كه خرده‌هاي غذايي را در خود جاي مي‌دهند و محيط مناسبي جهت تكثير ميكروبها ايجاد مي‌كنند كه سبب متعفن شدن خرده‌هاي غذايي در اين پوسيدگيها مي‌شوند.
ناهنجاريهاي دنداني:
  
ناهنجاري و بدقرار گرفتن دندانها باعث مي‌شود كه دندانها از دسترس مسواك دور باشند و فشار غذا خوردن هم نتواند به طور طبيعي آن نواحي را تميز كند كه اين امر باعث بدبويي دهان مي‌گردد.
درمانهاي نادرست دندانپزشكي:
  
اگر ترميم و پر كردن دندانها به گونه‌اي مناسب انجام نشده باشد باعث ايجاد گير غذايي و باقي ماندن خرده‌هاي غذا و بدبويي دهان مي‌گردد.
  ب- علل خارج دهاني عبارتند از:
  
بيماريهاي گوارشي اختلالات و تغييرات هورموني عفونت در راههاي هوايي استعمال دخانيات تنفس از طريق دهان و گرسنگي از عوامل ايجاد كننده بوي بد دهان ميتواند باشد كه برحسب مورد بايد به متخصص مربوطه مراجعه نمود.
آيا مسواك برقي بهتر از مسواك‌هاي معمولي دندانها را تميز مي‌كند؟
  
در سال 1993 ميلادي مسواك برقي اختراع گرديد اين مسواكها در انواع مختلف به بازار عرضه شده‌اند كه برحسب نوع حركتشان تقسيم بندي مي‌شوند اين مسواكها ممكن است داراي حركات عقب جلو يا چرخشي باشند. استفاده از مسواك برقي در افراد زير توصيه مي‌شود:
1ـ افرادي كه فاقد انگشتان كافي باشند.
2ـ افرادي كه تحت درمانهاي ارتدونسي (رديف كردن دندانها) قرار دارند.
3ـ بيماراني كه به علل عقلي و يا جسمي قادر به رعايت بهداشت خود نمي‌باشند.
نظرات متفاوتي در مورد برتري مسواكهاي برقي يا دستي بر يكديگر وجود دارد ولي بطور كلي تفاوت چشمگيري بين اين دو مشاهده نمي‌شود.
تغذيه نوزاد با شيشه شير چه زيانهايي دارد؟
1ـ كاهش رابطه عاطفي:
  
هنگام تغذيه طفل با پستان بين مادر و طفل رابطه عاطفي به وجود مي‌آيد ولي در تغذيه با شيشه شير اين رابطه وجود ندارد. اين رابطه عاطفي كه در نتيجه نگاههاي مستقيم مادر به چشمان طفل تماس و گرمي بدن و لبخند و تبسم وي به وجود مي‌آيد، اثرات مهمي در سلامت روحي و رواني و رشد احساسات و عواطف كودك دارد.
2ـ نامناسب بودن اغلب سر شيشه‌ها باعث ايجاد تغييراتي در قوسهاي دنداني و عمل بلع كودك مي‌شود.
  
اگر به كودكي كه از سينه مادر شير مي ‌خورد توجه نماييد مي‌بينيد كه چگونه فك وي دائماً بطرف بالا و پايين و عقب و جلو حركت مي‌كند. هنگام تغذيه كودك با بطري مخصوصاً در مواردي كه مادر براي سهولت خروج شير اقدام به گشاد كردن سوراخ سرشيشه مي نمايد اين حركات صورت نگرفته يا بسيار كمتر صورت مي‌گيرد و اين مسئله مي‌تواند در آينده مشكلاتي براي كودك ايجاد نمايد.
3ـ هنگام تغذيه با شيشه شير كودك مقداري هوا بلع خواهد كرد.
4ـ طبق تحقيقاتي كه به عمل آمده كودكاني كه با شيشه شير تغذيه مي‌شوند بيشتر از كودكاني كه با پستان مادر تغذيه مي‌شوند دچار انگشت مكيدن مي‌شوند.
 

حوزه معاونت بهداشتي - واحد بهداشت دهان و دندان - تدوين دکتر شاهرخ قيصری کارشناس مسئول بهداشت دهان و دندان استان فارس

بازگشت به فهرست


چگونه در تمام عمر دندانهاي سالمي داشته باشيم

راهنمای بهداشتي دهان و دندان برای خانواده شما

آيا مسواك زدن به تنهايي مي‌تواند كاملاً دهان را تميز كند؟

   كاملاً نه مسواك فقط سه سطح خارجي از پنج سطح دندانها را تميز مي‌كند. براي تميز كردن سطوح بين دنداني كه قابل دسترس مسواك نيست بايد از نخ دندان استفاده نمود نخ دندان بقدر كافي باريك است و به آساني مي‌تواند از بين دندانها عبور كرده و پلاك ميكروبي را از سطوح بين دندان برطرف نمايد. شما بايد از نخ دندان جهت تميز كردن سطوح بين دنداني كه قابل دسترس با مسواك نيست استفاده نمائيد. دندانپزشك يا بهداشتكار شما نوعي نخ دنداني را كه بايد استفاده نمائيد توصيه خواهد نمود و طرز صحيح استفاده از آنرا توضيح خواهد داد. براي فاصله‌هاي زياد بين دندانها بهتر است از نخ دندان سوپرفلاس استفاده نمائيد.

از چه نوع مسواكي بايد استفاده كرد؟

   دندانپزشكان و بهداشتكاران دهان و دندان، عقيده دارند كه يك مسواك خوب بايد داراي موهاي نرم نايلوني با نوك كوچك كاملاً متراكم و دسته مناسب باشد. همچنين معتقدند كه نوك موهاي مسواك بايد گرد باشد. لثه‌ها بسيار حساسند و به آساني در تماس با بعضي از مسواك‌ها كه داراي موهاي تيز باشند. صدمه مي‌بينند. موهاي نوك گرد مسواك چنان سائيده و پاليش شده‌اند كه نوك آنها به صورت گنبدي شكل و كوچك درآمده كه به نرمي روي لثه كشيده مي‌شود و آسيبي به آن وارد نمي‌سازد. تفاوت اين دو دسته موها را مي توان در شکلهای ذيل مشاهده نمود.

 

راهنمای ساده جهت کمک به انتخاب مناسبترين محصولات بهداشتي دهان

فاصله

معمولي بين

دندانها

فاصله

فشرده بين

دندانها

تحليل جزئي

لثه

پريتودونتال يا بيماری

لثه

بعد از جراحي لثه

بريج ايمپليمنت

پريس

مسواک نخ

دندان

مسواک نخ

دندان

مومي

مسواک نخ دندان

سوپر فلاس

مسواک بين

دنداني

مسواک نخ دندان

سوپر فلاس مسواک

بين دنداني

مسواک نخ دندان

سوپر فلاس مسواک

بين دنداني

چه عواملي باعث ايجاد پوسيدگي در دندان مي‌شود؟

   لايه چسبنده‌اي به نام پلاك ميكروبي بر سطح دندان ايجاد مي‌گردد. قند موجود در غذاهائي كه مي‌خوريد به پلاك ميكروبي در بوجود آوردن اسيدها كمك مي‌كند كه اين اسيدها موجب خوردگي‌ مينا شده و تدريجاً در مينا ايجاد حفره مي‌نمايند.

بنابراين بخاطر داشته باشيد :

پلاك ميكروبي + قند = اسيد= پوسيدگي دندان

   آيا اين بدان معني است كه بايد مواد قندي را از برنامه غذايي حذف نمود؟

   بطور ايده‌آل بله، اما مسئله مهم اين است كه تعداد دفعات مصرف مواد قندي را در طول روز محدود نمائيم بايد اغذيه قندي را حتي‌الامكان به همراه وعده‌هاي غذا مصرف نمود. زيرا ساير غذاهاي صرف شده موجب كاهش توليد اسيد مي‌شود. براي مثال صرف يك تكه پنير در پايان غذا مي‌تواند به خنثي كردن اسيد در اطراف دندانها كمك كند.

   بخاطر داشته باشيد هربار كه مواد قندي در تماس با پلاك ميكروبي قرار گيرند، اسيد به مدت حداقل 30 دقيقه بر سطح مبنا تاثير مي‌گذارد. بنابراين نبايد مواد قندي در فواصل بين وعده‌‌هاي غذايي صرف شود.

اما اگر بخواهيم بين وعده‌هاي اصلي غذا،‌خوراكي بخوريم چه مي‌شود؟

   اگر مجبور هستيد بين وعده‌هاي غذائي، خوراكي بخوريد، حتماً‌ بايد نوع مناسب آن را انتخاب نمائيد مثل نان، پنير، سبزيجات و ميوه تازه، فندق، نوشابه‌هاي كم كالري و شير.

   همواره برچسب روي غذاها را از لحاظ ميزان مواد قندي موجود در آنها بررسي نمائيد. هرچه ميزان مواد قندي غذاها بيشتر باشد مصرف آنها براي دندانها مضرتر است.

چه عاملي باعث بيماري لثه مي‌شود؟

   وجود پلاك ميكروبي د رمحل اتصال لثه با دندان باعث ايجاد بيماري لثه مي‌شود. اتصال بافت لثه به دندان بايد آنقدر محكم باشد كه دندانها را محكم نگاه داشته و از رسيدن باكتريها به ريشه دندان جلوگيري نمايد. وجود پلاك ميكروبي به استخوان نگاه دارنده دندانها حمله كرده و موجب از بين رفتن آن مي‌شود. دندانها تدريجاً لق شده و نهايتاً از دست مي‌روند.

   بخاطر داشته باشيد كه بيماري لثه شايع‌ترين عامل از دست دادن دندان در بزرگسالان است.

چگونه مي‌توانيم بفهميم كه دچار بيماري لثه شده‌ايم؟

   اغلب لثه هنگام مسواك زدن يا نخ كشيدن به سهولت خونريزي مي‌كند و ممكن است قرمز و متورم بنظر برسد. اگر خونريزي ادامه يابد و لثه‌ها قرمز و متورم بنظر برسد.

   اگر خونريزي ادامه يابد و لثه‌ها قرمز و متورم باقي بماند فوراً به دندانپزشك مراجعه نمائيد. وجود لثه قرمز متورم و خونريزي لثه از اولين علائم بيماري لثه مي‌باشد

چگونه مي‌توان پلاك ميكروبي را برطرف نمود؟

پلاك يكي از علل اصلي پوسيدگي دندان و بيماري لثه مي‌باشد.  بنابراين از بين بردن پلاك ميكروبي براي ادامه سلامت دهان و حياتي است. شما مي‌توانيد با مسواك زدن منظم و از آن مهمتر با مسواك زدن صحيح داراي دندانها و لثه سالم باشيد. بايد دندانها و لثه‌هاي خود را حداقل روزي دوبار، صبح و شب مسواك بزنيد تا كاملاً پلاك ميكروبي را از دهان خود بزدائيد. زمان لازم براي مسواك زدن در افراد مختلف متفاوت است ولي به طور متوسط بايد 2 تا 3 دقيقه براي هر وعده مسواك زدن تخصيص داده شود.

بهترين روش مسواك زدن كدام است؟

نوك موهاي مسواك را با زاويه 45 درجه نسبت به محور طولي دندانها قرار دهيد بطوريكه برخي از الياف نرم نايلوني آن روي لثه قرار گيرند. مسواك را با حركات كوتاه به جلو ـ عقب ببريد و با دقت ولي محكم فشار دهيد. شما بايد تمام دندانها و تمام لبه لثه را چه در داخل و چه در خارج مسواك بزنيد. ضمناً فراموش نكنيد كه سطح جونده دندان را شستشو نمائيد.

از دندانهاي خود مراقبت كنيد تا آنها در تمام عمر سالم باقي بمانند.

1ـ به منظور تميز كردن سطوح  بين دندانها كه قابل دسترس مسواك نيستند ايد تقريباً 45 سانتيمتر از نخ دندان را جدا كرده و دو انتهاي آنرا به دور انگشت وسط بپيچيد. سپس با انگشت شست و اشاره با فاصله پنج سانتيمتر محكم نگهداريد. 

  2ـ براي سهولت ورود نخ در بين دندانها، آنرا با حركات ملايم جلو و عقب و پائين ببريد. براي تميز كردن سطح دندان نخ را به دور دندان انحناء دهيد و با حركت بالا و پائين نخ را به سطح دندان بكشيد.

3ـ دستورالعمل مرحله دوم را در مورد دندانهاي مجاور نيز تكرار نمائيد و ياد داشته باشيد كه براي جلوگيري از وارد شدن هرگونه آسيب احتمالي به لثه بايد نخ را محكم به سطح دندان بچسبانيد.

4ـ اين عمل را در مورد تمام دندانهاي فك فوقاني و تحتاني تكرار نمائيد و نخ را از دور يك انگشت وسط به دور انگشت وسط ديگر بپيچيد تا به طور منظم از يك قسمت تميز و محكم نخ استفاده شود بياد داشته باشيد كه از يك قسمت جديد نخ براي هر دندان بايد استفاده گردد.

5ـ بايد توجه كافي به نخ كشيدن دندانهاي خلقي مبذول كنيد هنگامي كه عمل نخ كشيدن به پايان رسيد دهان خود را كاملاً با آب بشوئيد و در حين اين عمل، آب را با فشار از لاي دندانهاي خود رد نمائيد.

روش صحيح مسواك زدن:

1ـ ابتدا تمام سطوح خارجي دندانهاي فك فوقاني را با حركت آرام لرزشي به صورت جلو ـ عقب تميز نمائيد. در موقع انجام اين عمل بايد به محل اتصال لثه با دندان توجه نمود.

2ـ سطوح داخلي دندانهاي فك فوقاني را با همان حركت آرام جلو ـ عقب مسواك بزنيد.

3ـ مسواك زدن كليه سطوح خارجي و داخلي را تكرار كنيد.

4ـ در صورتيكه مسواك را زاويه‌دار بگيريد، مسواك زدن سطوح داخلي دندانهاي فك فوقاني و تحتاني راحت‌تر مي‌شود.

5ـ سطح جونده دندانهاي هر دو فك فوقاني و تحتاني را با حركت كوتاه و ملايم لرزشي جلو و عقب تميز نمائيد.

راهنماي بهداشتي دهان و دندان برای خانواده شم

ادامه مطلب روشهای جلوگیری از پوسیدگی دندان ا